Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (πολυενδοκρινικό μεταβολικό ωοθηκικό σύνδρομο), δεν πρόκειται για παρουσία παθολογικών κύστεων στην ωοθήκη ούτε αφορά μόνο τις ωοθήκες.
Είναι μια πολύ συχνή ενδοκρινική διαταραχή σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας και αφορά περίπου 350.000 γυναίκες στην Ελλάδα.
Τι είναι το Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών;
Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών ή πολυενδοκρινικό μεταβολικό σύνδρομο είναι μια ορμονική διαταραχή κατά την οποία οι ωοθήκες τείνουν να παράγουν περισσότερα ανδρογόνα, δηλαδή ορμόνες που υπάρχουν φυσιολογικά και στο γυναικείο σώμα, απλά εδώ βρίσκονται σε μεγαλύτερη συγκέντρωση.
Όταν τα ανδρογόνα ξεπερνούν το φυσιολογικο τους τέτοιο, επηρεάζουν την ωρίμανση των ωαρίων και τελικά την ωορρηξία, η οποία μπορεί να γίνεται πιο αραιά ή σε καθόλου σε ορισμένους κύκλους.
Πως εμφανίζεται το σύνδρομο pcos στο σώμα;
Οι πολυκυστικές συνήθως δημιουργούν η αραιά ή ακανόνιστη περίοδο στις γυναίκες με PCOS καθώς και η υπερηχογραφική εικόνα των ωοθηκών με πολλές μικρές κύστεις ή ωοθυλάκια που τελικά έδωσαν και την ονομασία πολυκυστικές ωοθήκες, χωρίς όμως να πρόκειται για πραγματικές κύστεις.
Παράλληλα, σε πολλές γυναίκες υπάρχει και αυξημένη αντίσταση στην ινσουλίνη. Σε αυτές τις περιπτώσεις ο οργανισμός παράγει περισσότερη ινσουλίνη για να διατηρηθεί φυσιολογικό το σάκχαρο του αίματος. Η αυξημένη ινσουλίνη όμως ανεβάζει περαιτέρω τα επίπεδα των ανδρογόνων στο αίμα, διαταράσσοντας περαιτέρω τον κύκλο καθώς καθιστούν ακόμα δυσκολότερη την ωορρηξία.
Είναι συνηθισμένο να υπάρχει οικογενειακή προδιάθεση για σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, καθώς 40-50% των γυναικών με το σύνδρομο αυτό έχουν μητέρα, αδερφή ή κάποιον συγγενή με την ίδια κατάσταση.
Ποια είναι τα βασικά συμπτώματα σε πολυενδοκρινικό μεταβολικό σύνδρομο;
Διαταραχές περιόδου και ωορρηξίας
Λόγω της δύσκολης ωορρηξίας, ένα από τα συχνότερα συμπτώματα είναι οι διαταραχές του κύκλου. Μπορεί να εμφανιστούν:
- αραιή περίοδος
- απουσία περιόδου για μήνες
- δυσκολία στην ωορρηξία
- πιθανή δυσκολία επίτευξης εγκυμοσύνης
Η απουσία τακτικής ωορρηξίας μπορεί να επηρεάσει τη γονιμότητα και σε ορισμένες περιπτώσεις το PCOS ανακαλύπτεται κατά τη διερεύνηση υπογονιμότητας.
Συμπτώματα από τα αυξημένα ανδρογόνα
Λόγω των αυξημένων ανδρογόνων στο αίμα, μπορεί να εμφανιστούν:
- αυξημένη τριχοφυΐα, κυρίως σε πρόσωπο, πηγούνι, στήθος ή κοιλιά
- ακμή και λιπαρότητα του δέρματος
- αραίωση ή τριχόπτωση στο τριχωτό της κεφαλής ανδρογενετικού τύπου
- βαρύτερη φωνή
Αύξηση βάρους και αντίσταση στην ινσουλίνη
Όταν συνυπάρχει αντίσταση στην ινσουλίνη, ορισμένες γυναίκες μπορεί να εμφανίσουν:
- αύξηση σωματικού βάρους
- δυσκολία στην απώλεια βάρους
Ωστόσο, το αυξημένο βάρος δεν αποτελεί απαραίτητο χαρακτηριστικό του συνδρόμου. Πολλές γυναίκες με PCOS έχουν φυσιολογικό βάρος.
Τα συμπτώματα διαφέρουν από γυναίκα σε γυναίκα
Δεν εμφανίζουν όλες οι γυναίκες όλα ή τα ίδια συμπτώματα. Σε κάποιες εμφανίζονται κυρίως διαταραχές περιόδου, σε άλλες ακμή και αυξημένη τριχοφυΐα, ενώ άλλες ανακαλύπτουν το PCOS κατά τη διερεύνηση υπογονιμότητας.
Σημαντικό: Η υπερηχογραφική εικόνα πολυκυστικής ωοθήκης δεν αποτελεί από μόνη της σύμπτωμα και δεν αρκεί για τη διάγνωση του συνδρόμου.
Πως επηρεάζει η αντίσταση στην ινσουλίνη τις πολυκυστικές;
Η αντίσταση στην ινσουλίνη είναι συχνή στις γυναίκες με πολυενδοκρινικό μεταβολικό ωοθηκικό σύνδρομο και παίζει σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση της νόσου. Η ινσουλίνη παράγεται από το πάγκρεας και βοηθά στην απορρόφηση της γλυκόζης του αίματος στα κύτταρα ώστε να χρησιμοποιηθεί ως πηγή ενέργειας.
Όταν υπάρχει αντίσταση στην ινσουλίνη, ο οργανισμός παράγει περισσότερη ινσουλίνη, προκειμένου να διατηρήσει φυσιολογικά τα επίπεδα του σακχάρου. Αυτό όμως έχει επιπτώσεις και στις ωοθήκες, οι οποίες διεγείρονται και παράγουν περισσότερα ανδρογόνα. Παράλληλα, η αυξημένη ινσουλίνη αυξάνει τα ελεύθερα επίπεδα τεστοστερόνης. Αυτό συμβάλλει στη διαταραχή ωρίμανσης των ωοθυλακίων και κατ’ επέκταση στην ακανόνιστη περίοδο και σε αύξηση τριχοφυΐας.
Πώς συνδέεται το σωματικό βάρος με το σύνδρομο;
Όσον αφορά το βάρος, το πολυενδοκρινικό μεταβολικό σύνδρομο δεν προκαλείται από το αυξημένο βάρος και μπορεί να εμφανιστεί και σε γυναίκες με φυσιολογικό βάρος. Ωστόσο, η αύξηση σωματικού λίπους μπορεί να αυξήσει την αντίσταση στην ινσουλίνη με τις παραπάνω συνέπειες.
Αντίστοιχα, ακόμα και μικρή απώλεια βάρους μπορεί να μειώσει την αντίσταση στην ινσουλίνη και να βελτιώσει τα συμπτώματα, τη συχνότητα της περιόδου και την ωορρηξία.
Θεραπεία πολυενδοκρινικού μεταβολικού συνδρόμου
Φαρμακευτική αντιμετώπιση
Η θεραπεία του πολυενδοκρινικού μεταβολικού συνδρόμου είναι απολύτως εξατομικευμένη για κάθε γυναίκα ανάλογα με τα συμπτώματα, το σωματικό βάρος, το μεταβολικό προφίλ και την επιθυμία εγκυμοσύνης. Αν υπάρχει αυξημένο σωματικό βάρος, μείωση του βάρους μόλις 5% μπορεί να επαναφέρει τη φυσιολογική ωορρηξία και να μειώσει τα συμπτώματα.
Αντισυλληπτικά δισκία και προγεστερόνη
Όταν δεν υπάρχει επιθυμία εγκυμοσύνης, τα αντισυλληπτικά δισκία αποτελούν μια από τις συχνότερες θεραπευτικές επιλογές και μπορούν να ρυθμίσουν τον κύκλο και να βελτιώσουν τα συμπτώματα από τα αυξημένα ανδρογόνα. Σε γυναίκες που δεν επιθυμούν ή δεν μπορούν να λάβουν αντισυλληπτικά, μπορεί να χορηγηθεί προγεστερόνη ανά τακτά χρονικά διαστήματα, ώστε να προστατευτεί το ενδομήτριο από την παρατεταμένη επίδραση των οιστρογόνων.
Άλλες θεραπευτικές επιλογές περιλαμβάνουν:
- Μετφορμίνη: Η μετφορμίνη χρησιμοποιείται επίσης ευρέως κυρίως σε γυναίκες με υψηλότερο ΒΜΙ και βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη και το μεταβολικό προφίλ και κατ’ επέκταση τα συμπτώματα. Δεν έχει ωστόσο επίσημη ένδειξη και χρησιμοποιείται off-label.
- Ινοσιτόλη: Η ινοσιτόλη έχει επίσης μελετηθεί ως συμπληρωματική επιλογή λόγω πιθανής επίδρασης στη δράση της ινσουλίνης, με περιορισμένα ωστόσο επιστημονικά δεδομένα. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί συμπληρωματικά, αλλά συνήθως δεν υποκαθιστά τις καθιερωμένες θεραπείες.
- Φαρμακευτική πρόκληση ωορρηξίας: Όταν υπάρχει επιθυμία εγκυμοσύνης, η ωορρηξία είναι αραιά και υπάρχει δυσκολία σύλληψης, μπορεί να χρειαστεί φαρμακευτική πρόκληση ωορρηξίας, κατά κανόνα με Λετροζόλη.
Αφαίρεση πολυκυστικών ωοθηκών: Χρειάζεται χειρουργείο;
Η παλιά ονομασία της νόσου μπορεί πολλές φορές να προκαλέσει σύγχυση και οι γυναίκες να θεωρούν πως πρέπει να υποβληθούν σε χειρουργείο αφαίρεσης κύστεων. Στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων δεν χρειάζεται χειρουργείο. Το πολυενδοκρινικό μεταβολικό ωοθηκικό σύνδρομο είναι μια μεταβολική-ενδοκρινική διαταραχή που αντιμετωπίζεται φαρμακευτικά και όχι χειρουργικά.
Σε πολύ σπάνιες περιπτώσεις σε γυναίκες με ανωορρηκτική υπογονιμότητα μπορεί να χρησιμοποιηθεί σαν μέθοδος δεύτερης επιλογής το λαπαροσκοπικό ovarian drilling, κατά το οποίο πραγματοποιούνται μικρές καυτηριάσεις στην επιφάνεια των ωοθηκών με στόχο την αποκατάσταση της ωορρηξίας και τη μείωση της παραγωγής ανδρογόνων. Λόγω όμως της αποτελεσματικότητας της φαρμακευτικής θεραπείας, χρησιμοποιείται πλέον σπανίως.
FAQ
Μπορώ να μείνω έγκυος αν έχω σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών;
Ναι, μπορείτε να μείνετε έγκυος. Η αντιμετώπιση ξεκινά με τη ρύθμιση του κύκλου και της ινσουλίνης μέσω διατροφής και άσκησης. Εάν απαιτηθεί, χορηγείται φαρμακευτική αγωγή για πρόκληση ωορρηξίας, ενώ η εξωσωματική γονιμοποίηση εφαρμόζεται μόνο ως τελευταία επιλογή όταν οι άλλες μέθοδοι δεν αποδώσουν.
Ποια είναι η κατάλληλη διατροφή για την αντίσταση στην ινσουλίνη στο σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών;
Συνιστάται διατροφή χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη, πλούσια σε φυτικές ίνες, πρωτεΐνες και καλά λιπαρά, η οποία εμποδίζει τις απότομες αυξήσεις του σακχάρου στο αίμα. Η μείωση των επεξεργασμένων υδατανθράκων βοηθά στη βελτίωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη και στη ρύθμιση των ορμονών.
Φαίνονται πάντα οι πολυκυστικές ωοθήκες στο υπερηχογράφημα;
Όχι. Μια γυναίκα μπορεί να έχει το σύνδρομο χωρίς την τυπική εικόνα στον υπέρηχο ή να εμφανίζει πολυκυστική μορφολογία χωρίς να έχει το σύνδρομο. Για αυτό απαιτείται συνδυασμός κλινικής εξέτασης, ιστορικού και αιματολογικών εξετάσεων.
Είναι δυνατή η αφαίρεση πολυκυστικών ωοθηκών;
Όχι. Το σύνδρομο είναι μια μεταβολική και ενδοκρινική διαταραχή και όχι μια τοπική βλάβη που επιδέχεται χειρουργική αφαίρεση. Η μοναδική χειρουργική επιλογή που χρησιμοποιείται σπανίως σε επιλεγμένες περιπτώσεις είναι το ovarian drilling, όπου δημιουργούνται μικρές οπές στην επιφάνεια της ωοθήκης.
Υπάρχει φυσική αντιμετώπιση πολυκυστικών ωοθηκών;
Ναι, ο τρόπος ζωής αποτελεί τη βάση για τη διαχείριση του συνδρόμου. Αν και δεν υπάρχει πλήρης θεραπεία, η υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών μπορεί να ρυθμίσει τις ορμόνες, να αποκαταστήσει τον κύκλο και να βελτιώσει αισθητά τα συμπτώματα.
