Εξέταση Μαστού: Πρόληψη, Έγκαιρη Διάγνωση και Εξατομικευμένος Έλεγχος

Οι τακτικές εξετάσεις μαστού αυξάνουν τις πιθανότητες έγκαιρης ανίχνευσης, διευκολύνοντας την αντιμετώπιση.

Οι πιο βασικές απεικονιστικές εξετάσεις που χρησιμοποιούνται στην μαστολογία είναι η μαστογραφία, το υπερηχογράφημα και η μαγνητική τομογραφία. Οι απεικονιστικές εξετάσεις που είναι απαραίτητες σε κάθε περιστατικό αποφασίζονται εξατομικευμένα ανάλογα με την ηλικία, την πυκνότητα των μαστών και τα κλινικά ευρήματα.

Σαν μέθοδος Screening του ασυμπτωματικού πληθυσμού έχει καθιερωθεί παγκοσμίως η μαστογραφία. Η σύγχρονη ψηφιακή μαστογραφία μπορεί να εντοπίσει μικρές αλλοιώσεις πριν γίνουν αντιληπτές με την ψηλάφηση μαστού, εξασφαλίζοντας έγκαιρη διάγνωση.

Τι περιλαμβάνει η προληπτική εξέταση μαστού

Ο πλήρης έλεγχος του μαστού περιλαμβάνει την κλινική εξέταση από ειδικό μαστολόγο καθώς και απεικονιστικές εξετάσεις. Ο έλεγχος του μαστού διακρίνεται σε προληπτικό και διαγνωστικό.

Η κλινική εξέταση περιλαμβάνει την επισκόπηση (οπτική παρατήρηση) και την ψηλάφηση (κλινική εξέταση). Με την επισκόπηση μπορούν να εντοπιστούν αλλαγές στο δέρμα ή τη θηλή του μαστού, αλλαγές στην υφή του δέρματος καθώς και διογκώσεις/ασυμμετρίες. Η ψηλάφηση μπορεί να ανακαλύψει όγκους που δεν απεικονίζονται στην μαστογραφία, μας δίνει πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά ενός ευρήματος (μέγεθος, σκληρότητα, όρια, κινητικότητα) και για τους περιοχικούς λεμφαδένες.

Το είδος των απεικονιστικών εξετάσεων που χρησιμοποιείται εξαρτάται από την ηλικία της ασθενούς, την πυκνότητα των μαστών, το ιστορικό και τα κλινικά ευρήματα. Ο έλεγχος γίνεται πάντα εξατομικευμένα και δεν υπάρχει ένα πλάνο παρακολούθησης για όλες τις γυναίκες.

Ο συνδυασμός ψηφιακής μαστογραφίας και υπερηχογραφήματος μπορεί να προσφέρει υψηλή διαγνωστική ακρίβεια, ειδικά όταν υπάρχουν πυκνοί μαστοί ή αμφίβολα ευρήματα. Σε νεαρές ασθενείς χρησιμοποιείται μόνο το υπερηχογράφημα, ενώ σε ασθενείς με αυξημένο ρίσκο για καρκίνο του μαστού όπως γυναίκες με γενετική μετάλλαξη προστίθεται η μαγνητική τομογραφία στις απαραίτητες εξετάσεις.

Ο ρόλος του μαστολόγου στον έλεγχο του μαστού

Η κλινική εξέταση του μαστού θα πρέπει να πραγματοποιείται από εξειδικευμένο μαστολόγο. Η εξέταση από ειδικό αυξάνει τις πιθανότητες εντόπισης αλλαγών ή ευρημάτων και εξασφαλίζει έγκαιρη διάγνωση.

Οι μαστολόγοι είναι ειδικοί ιατροί εκπαιδευμένοι στη διάγνωση και θεραπεία παθήσεων του μαστού, συμπεριλαμβανομένου του καρκίνου του μαστού. Η εκπαίδευση του μαστολόγου περιλαμβάνει παθολογία, απεικόνιση και χειρουργική μαστού. Με σύγχρονες χειρουργικές τεχνικές όπως η ογκοπλαστική συνδυάζεται η ογκολογική ασφάλεια με άριστα αισθητικά αποτελέσματα.

Ο Δρ. Αργύριος Ανδρίκος είναι μαστολόγος, χειρουργός μαστού και γυναικολόγος, με εξειδίκευση στην υπερηχογραφία μαστού και πιστοποίηση DEGUM II από τη γερμανική εταιρεία υπερήχων. Διαθέτει μεγάλη χειρουργική εμπειρία καθώς διετέλεσε αναπληρωτής διευθυντής στο Κέντρο Μαστού στο Sana Hospital Düsseldorf, ένα από τα πιο γνωστά κέντρα μαστού στη Γερμανία, αναλαμβάνοντας καθημερινά περίπλοκα περιστατικά.

Κλινική εξέταση μαστών: Πώς Γίνεται Στο Ιατρείο

Η εξέταση μαστού στο ιατρείο ξεκινά με τη λήψη του ιστορικού και συνεχίζεται με την κλινική εξέταση. Η κλινική εξέταση περιλαμβάνει την επισκόπηση και ψηλάφηση.

Κατά τη διάρκεια της κλινικής εξέτασης αξιολογούνται:

• η συμμετρία
• το σχήμα
• το δέρμα
• οι θηλές
• η παρουσία οζιδίων ή διογκώσεων
• η περιοχή της μασχάλης

Η επισκόπηση και ψηλάφηση και γίνεται αρχικά σε όρθια θέση με συστηματική τεχνική ενώ ελέγχονται επίσης οι περιοχικοί λεμφαδένες στη μασχάλη και όπου χρειάζεται, στον λαιμό. Η εξέταση συνεχίζεται και σε ύπτια θέση καθώς με την αλλαγή της στάσης του σώματος μπορεί κάποιες αλλαγές να γίνουν πιο εμφανείς.

Κατά τη διάρκεια της εξέτασης εξηγούνται αναλυτικά όλα τα βήματα και όλα τα πιθανά ευρήματα. Η εξέταση είναι εντελώς ανώδυνη και διαρκεί λίγα λεπτά. Η εξέταση από ειδικό μαστολόγο αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της πρόληψης καθώς με την εξέταση μπορεί να ανακαλυφθούν αλλοιώσεις που δεν εντοπίζονται στις απεικονιστικές εξετάσεις.

Ψηφιακή μαστογραφία και τομοσύνθεση

Η ψηφιακή μαστογραφία είναι η κυριότερη μέθοδος προληπτικού ελέγχου για τον καρκίνου του μαστού και μπορεί να ανιχνεύσει κακοήθειες πολύ πριν γίνουν κλινικά αντιληπτές, εξασφαλίζοντας έγκαιρη διάγνωση. Η μαστογραφία είναι η πιο βασική μέθοδος προληπτικού ελέγχου για γυναίκες άνω των 40 ετών. Σε νεότερες γυναίκες με πολύ πυκνούς μαστούς έχει μειωμένη ευαισθησία.

Η ψηφιακή μαστογραφία είναι μία ακτινογραφία του μαστού σε δύο επίπεδα. Σε πολύ πυκνούς μαστούς μπορεί ένας όγκος να κρύβεται από το φυσιολογικό παρέγχυμα του μαστού και να διαφύγει της διάγνωσης. Αυτό το πρόβλημα λύνεται με την 3D τομοσύνθεση που ουσιαστικά αποτελεί την εξέλιξη της ψηφιακής μαστογραφίας.

Στην ψηφιακή τομοσύνθεση λαμβάνονται πολλές λήψεις του μαστού από διαφορετικές γωνίες παρέχοντας μία τρισδιάστατη εικόνα του μαστού. Η ψηφιακή 3D τομοσύνθεση προσφέρει καλύτερη αντίθεση και ευκρίνεια αυξάνοντας τα ποσοστά ανίχνευσης σε γυναίκες με πυκνούς μαστούς.

Στις προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, η εξέταση συχνά προγραμματίζεται μετά την περίοδο, όταν οι μαστοί είναι λιγότεροι ευαίσθητοι. Για γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση η εξέταση μπορεί να γίνει οποιαδήποτε στιγμή.

Υπερηχογράφημα μαστού και πυκνοί μαστοί

Το υπερηχογράφημα μαστών είναι ανώδυνη εξέταση χωρίς ακτινοβολία, που χρησιμοποιείται συμπληρωματικά της μαστογραφίας. Η μαστογραφία είναι η πιο βασική μέθοδος πρόληψης και το υπερηχογράφημα δεν μπορεί να αντικαταστήσει τη μαστογραφία σαν απεικονιστική μέθοδος στα πλαίσια του προληπτικού ελέγχου.

Η μαστογραφία είναι η μοναδική μέθοδος που εντοπίζει τις μικροαποτιτανώσεις, οι οποίες κάποιες φορές συνδέονται με καρκίνο του μαστού ή in situ καρκίνωμα μαστού. Το υπερηχογράφημα είναι ιδιαίτερα χρήσιμο σε νεότερες γυναίκες και σε γυναίκες με πυκνούς μαστούς, ενώ είναι επίσης η εξέταση εκλογής σε εγκύους.

Χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση καλοήθων ευρημάτων, όπως κύστεις ή ινοκυστικές αλλοιώσεις του μαστού, για την αξιολόγηση ύποπτων περιοχών που εντοπίζονται στη μαστογραφία και ως κύρια εξέταση σε νεότερες γυναίκες όπου ο μαστός είναι πιο πυκνός.

Σε γυναίκες με πυκνούς μαστούς είναι το ιδανικό να συνδυάζεται η μαστογραφία με το υπερηχογράφημα καθώς ο συνδυασμός των δύο εξετάσεων αυξάνει τη διαγνωστική ακρίβεια. Αν γίνεται μόνο μαστογραφία υπάρχει ο κίνδυνος της «συγκάλυψης», δηλαδή να μην εντοπιστεί κάποιος όγκος λόγω του πολύ πυκνού μαστικού ιστού.

Μαγνητική τομογραφία μαστού: πότε χρειάζεται

Η μαγνητική τομογραφία μαστών είναι σύγχρονη τεχνική που μπορεί να ανιχνεύσει βλάβες πολύ μικρού μεγέθους και δεν εκθέτει την ασθενή σε ακτινοβολία. Δεν αποτελεί εξέταση ρουτίνας και πραγματοποιείται μόνο σε ειδικές περιπτώσεις.

Συστήνεται συχνότερα σε γυναίκες με υψηλό κληρονομικό κίνδυνο όπως π.χ. γυναίκες με γενετική προδιάθεση, ή όταν υπάρχουν ειδικές ενδείξεις όπως το λοβιακό καρκίνωμα ή όταν δεν μπορεί να γίνει διαχωρισμός μεταξύ ουλής ή υποτροπής. Χρησιμοποιείται επίσης συχνά όταν δεν μπορεί να αποκλειστεί η πιθανότητα κακοήθειας με το υπερηχογράφημα και την μαστογραφία.

Η μαγνητική τομογραφία είναι πολύ ευαίσθητη εξέταση και πολλές φορές οδηγεί σε ψευδώς θετικά αποτελέσματα και άσκοπες βιοψίες, για αυτόν τον λόγο πρέπει να χρησιμοποιείται εξατομικευμένα. Οι πιθανές αντενδείξεις όπως π.χ. η κλειστοφοβία πρέπει να αξιολογούνται εξατομικευμένα.

Κάθε πότε πρέπει να γίνεται εξέταση μαστού

Σύμφωνα με τις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες οι γυναίκες πρέπει να υποβάλλονται σε κλινική εξέταση μαστού τακτικά από την ηλικία των 25-30 ετών. Η κλινική εξέταση συνδυάζεται τις περισσότερες φορές με υπερηχογράφημα που είναι χρήσιμο, ειδικά σε νεαρές γυναίκες με πυκνούς μαστούς.

Η κλινική εξέταση μαστού συστήνεται προληπτικά μία φορά τον χρόνο σε γυναίκες άνω των 30 ετών ή δύο φορές τον χρόνο όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού, όπως π.χ. σε γυναίκες με γνωστή μετάλλαξη στα BRCA1 ή BRCA2 γονίδια.

Εάν υπάρχει βεβαρημένο οικογενειακό ιστορικό, ο προληπτικός έλεγχος ξεκινάει νωρίτερα από την ηλικία των 25 ετών ενώ στον απεικονιστικό έλεγχο προστίθεται η μαγνητική τομογραφία ετησίως καθώς είναι η εξέταση με την μεγαλύτερη ευαισθησία.

Από την ηλικία των 40 συστήνεται η μαστογραφία ετησίως, η οποία συνδυάζεται με κλινική εξέταση και υπερηχογράφημα όταν χρειάζεται. Το πλάνο ελέγχου διαφέρει ανάλογα με το ιστορικό της κάθε γυναίκας αλλά και την ηλικία της. Οι ακριβείς οδηγίες πρέπει να εξατομικεύονται.

Αυτοεξέταση μαστού: Τι Μπορεί να προσφέρει και τι δεν αντικαθιστά

Η αυτοεξέταση περιλαμβάνει δύο στάδια: την επισκόπηση μπροστά στον καθρέφτη και την ψηλάφηση των μαστών. Η ψηλάφηση γίνεται σε κυκλικές κινήσεις σε όλο το στήθος είτε στο ντους είτε όταν η γυναίκα είναι ξαπλωμένη. Με την αυτοεξέταση εξοικειώνεται κάθε γυναίκα με τους μαστούς της και μπορεί να παρατηρήσει ευκολότερα οποιαδήποτε αλλαγή.

Κατά την αυτοεξέταση, οι γυναίκες πρέπει να παρατηρούν τη συμμετρία των μαστών, τυχόν αλλαγές στο δέρμα και την παρουσία εξογκωμάτων ή άλλων ανωμαλιών. Μπορεί να γίνεται κάθε μήνα, ιδανικά μεταξύ της 7ης και 12ης ημέρας του κύκλου, όταν ο μαστός δεν είναι ευαίσθητος ή πρησμένος. Σε γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση η αυτοεξέταση μπορεί να γίνεται μία συγκεκριμένη μέρα του μήνα όπως π.χ. η πρώτη μέρα του μήνα.

Η αυτοεξέταση βοηθά τη γυναίκα να γνωρίζει τη φυσιολογική εικόνα του μαστού της, αλλά σαφώς δεν αντικαθιστά την κλινική εξέταση από ειδικό ή τον απεικονιστικό έλεγχο. Ο απεικονιστικός έλεγχος μπορεί να ανακαλύψει κάποια αλλοίωση πολύ πριν γίνει αντιληπτή με την αυτοεξέταση.

Πότε πρέπει να ανησυχήσετε και να ζητήσετε άμεση αξιολόγηση

Συμπτώματα που απαιτούν άμεση εξέταση περιλαμβάνουν:

• ψηλαφητή μάζα στο στήθος που δεν υποχωρεί ή αυξάνεται σε μέγεθος
• αλλαγές στο σχήμα του μαστού
• αλλαγές στο δέρμα του μαστού
• εισολκή θηλής
• αιματηρή έκκριση από τη θηλή

Ο πόνος στο στήθος δεν σημαίνει απαραίτητα καρκίνο, αλλά χρειάζεται αξιολόγηση όταν είναι επίμονος, μονόπλευρος, συνοδεύεται από οζίδιο ή άλλα συμπτώματα. Ο πόνος τις περισσότερες φορές οφείλεται σε ορμονικές διακυμάνσεις ή καλοήθη αίτια. Ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από ερυθρότητα, οίδημα ή πυρετό μπορεί να σχετίζεται με φλεγμονή του μαστού.

Η κλινική εξέταση από εξειδικευμένο ιατρό είναι απαραίτητη για την έγκαιρη αναγνώριση ύποπτων ευρημάτων, καθώς ορισμένοι τύποι καρκίνου μπορεί να μην εμφανίζονται σε απεικονιστικές εξετάσεις, όπως π.χ. το λοβιακό καρκίνωμα.

Οποιοδήποτε σύμπτωμα επιμένει πρέπει να αξιολογείται από ειδικό. Η άμεση αξιολόγηση από εξειδικευμένο μαστολόγο εξασφαλίζει έγκαιρη διάγνωση.

Τι γίνεται αν βρεθεί ύποπτο εύρημα

Όταν υπάρχει ύποπτο ή αμφίβολο απεικονιστικό εύκημα συστήνεται περαιτέρω απεικονιστικός έλεγχος. Ο απεικονιστικός έλεγχος περιλαμβάνει: συμπληρωματικές λήψεις, υπερηχογράφημα και μαγνητική τομογραφία. Αν το εύρημα δεν είναι ιδιαίτερα ύποπτο προτείνεται ο επανέλεγχος σε σύντομο χρονικό διάστημα 3-6 μήνες.

Όταν κάποιο εύρημα είναι ύποπτο για κακοήθεια πρέπει να γίνεται πάντα βιοψία για ιστολογική διερεύνηση. Η βιοψία εκτελείται ελάχιστα επεμβατικά και πρέπει να προηγείται πριν από την χειρουργική αφαίρεση.

Η υπερηχογραφικά καθοδηγούμενη βιοψία επιτρέπει στοχευμένη λήψη ιστού από το σημείο που χρειάζεται διερεύνηση. Αν το αποτέλεσμα είναι αρνητικό για κακοήθεια, μπορεί να δοθεί πρόγραμμα παρακολούθησης ανάλογα με το εύρημα της βιοψίας και το ιστορικό.

Το ύποπτο απεικονιστικό εύρημα δεν σημαίνει απαραίτητα κακοήθεια. Η διάγνωση τίθεται μόνο μετά από βιοψία και ιστολογική εξέταση. Πολλές φορές ύποπτα απεικονιστικά ευρήματα οφείλονται ιστολογικά σε καλοήθεις αλλοιώσεις.

Προληπτικός έλεγχος μαστού και ραντεβού στην Andrikos Clinic

Η Andrikos Clinic παρουσιάζει τον Δρ. Αργύριο Ανδρίκο ως μαστολόγο, χειρουργό μαστού και γυναικολόγος, με εξειδίκευση στην ογκοπλαστική χειρουργική μαστού και στην υπερηχογραφία μαστού. Η εμπειρία του από κορυφαία ευρωπαϊκά κέντρα εξασφαλίζει άριστη φροντίδα του μαστού στο κέντρο της Θεσσαλονίκης.

Στο ιατρείο παρέχεται μαστολογική φροντίδα που περιλαμβάνει προληπτικό έλεγχο μαστού, υπερηχογράφημα μαστών, υπερηχογραφικά καθοδηγούμενη βιοψία ακόμα και σε αλλοιώσεις λίγων χιλιοστών και χειρουργική μαστού, με σύγχρονη, τεκμηριωμένη και εξατομικευμένη προσέγγιση. Στη γυναικολογική κλινική μας παρέχεται επίσης η δυνατότητα λήψης δεύτερης γνώμης, ιδιαίτερα σε πολύπλοκα χειρουργικά ή ογκολογικά περιστατικά.

Η έγκαιρη αξιολόγηση βοηθά στον σωστό προληπτικό ή διαγνωστικό σχεδιασμό. Αν υπάρχει ψηλαφητό εύρημα, αλλαγή στο σχήμα ή το δέρμα του μαστού, έκκριση θηλής, εισολκή θηλής, πόνος που επιμένει ή οικογενειακό ιστορικό, η εξέταση από ειδικό μαστολόγο μπορεί να καθορίσει τα επόμενα βήματα με σιγουριά.

Ο τακτικός προοληπτικός έλεγχος και η γνώση είναι τα πιο ισχυρά εργαλεία για την υγεία μιας γυναίκας καθώς εξασφαλίζουν έγκαιρη διάγνωση. Ο καλύτερος τρόπος να φροντίσεις την υγεία του μαστού σου είναι να κλείσεις ραντεβού με εξειδικευμένο μαστολόγο.