Καρκίνος των Ωοθηκών

Ο καρκίνος των ωοθηκών είναι μια σοβαρή γυναικολογική κακοήθεια, όπου η έγκαιρη αξιολόγηση των επίμονων ενοχλήσεων και η εξειδικευμένη αντιμετώπιση είναι καθοριστικής σημασίας.

Καρκίνος Ωοθηκών

Ο καρκίνος των ωοθηκών είναι ένας από τους πιο συχνούς γυναικολογικούς καρκίνους μετά τον καρκίνο του ενδομητρίου.

Αποτελεί μια πολύπλοκη και σοβαρή κακοήθεια που απαιτεί εξειδικευμένη προσέγγιση και θεραπεία από την πρώτη κιόλας στιγμή. 

Το βασικό ζήτημα του καρκίνου των ωοθηκών είναι ότι τα συμπτώματα στα αρχικά στάδια της νόσου είναι ασαφή και πολλές φορές καθυστερούν τη διάγνωση της.  

Στις περισσότερες γυναίκες, η νόσος εντοπίζεται σε προχωρημένο στάδιο. Γι’ αυτό, είναι σημαντικό να ελέγχονται έγκαιρα τα συμπτώματα που επιμένουν. 

Η αντιμετώπιση της νόσου είναι ιδιαίτερα απαιτητική και θα πρέπει να γίνεται από εξειδικευμένους γυναικολόγους ογκολόγους, καθώς η εξειδίκευση της θεραπευτικής ομάδας έχει αποδειχθεί ότι σχετίζεται με καλύτερα θεραπευτικά αποτελέσματα.

Ποιες γυναίκες είναι πιο επιρρεπείς στο να εμφανίσουν συμπτώματα;

Ο καρκίνος των ωοθηκών είναι μια κακοήθεια που αναπτύσσεται στις ωοθήκες. Οι ωοθήκες είναι τα γυναικεία αναπαραγωγικά όργανα μέσα στα οποία σχηματίζονται τα ωοκύτταρα (ωάρια) και παράγονται οι γυναικείες ορμόνες. 

Υπολογίζεται ότι η πιθανότητα μια γυναίκα να προσληφθεί από καρκίνο των ωοθηκών κατά τη διάρκεια της ζωής της είναι περίπου 1,3% με μέση ηλικία διάγνωσης τα 63 έτη.  

Παράγοντες κινδύνου και οικογενειακό ιστορικό 

Οι σημαντικότεροι παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης είναι: 

  • Ηλικία – κάθε δεκαετία που περνά είναι όλο και πιο πιθανό μια γυναίκα να κινδυνεύει από την καρκίνο ωοθήκης. Ο μέσος όρος ηλικίας είναι περίπου τα 60 ετή 
  • Οικογενειακό ιστορικό – ένα σημαντικό ποσοστό γυναικών έχει κληρονομήσει μια γενετική μετάλαξη που μπορεί να οδηγήσει σε καρκίνο ωοθηκών. 
  • Ατεκνία ή υπογονιμότητα 
  • Πρώιμη εμμηναρχή, καθυστερημένη εμμηνόπαυση 
  • Κάπνισμα 
  • Παχυσαρκία 
  • Ενδομητρίωση για διαυγοκυτταρικό και ενδομητριοειδή καρκίνο 
  • Ορμονική θεραπεία υποκατάστασης μετά την εμμηνόπαυση 

Ποιοι παράγοντες μειώνουν τις πιθανότητες εμφάνισης καρκίνου ωοθηκών 

  • Εγκυμοσύνη και θηλασμός 
  • Πολυτεκνία 
  • Λήψη αντισυλληπτικών χαπιών 
  • Σαλπιγγεκτομή 

 Κληρονομικότητα και Καρκίνος Ωοθηκών

Οι γυναίκες με κληρονομικό ιστορικό καρκίνου των ωοθηκών ή μεταλλάξεις στα γονίδια BRCA1 και BRCA2 αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου των ωοθηκών.  

Άλλες μεταλλάξεις όπως στο γονίδιο RAD51C, RAD51D, ή PALB2 ή το σύνδρομο Lynch επίσης σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου των ωοθηκών. Οι κληρονομικές μεταλλάξεις γενικότερα ευθύνονται για το 25% όλων των καρκίνων ωοθηκών.  

Οι γυναίκες με κληρονομικό κίνδυνο θα πρέπει να λαμβάνουν γενετική συμβουλευτική και, όταν κρίνεται απαραίτητο, να εξετάζουν το ενδεχόμενο προφυλακτικής χειρουργικής επέμβασης. 

Συμπτώματα που σχετίζονται με τον καρκίνο ωοθηκών

Ο καρκίνος των ωοθηκών δεν προκαλεί ειδικά συμπτώματα, με αποτέλεσμα η διάγνωση να τίθεται στις περισσότερες περιπτώσεις σε προχωρημένα στάδια. 

Μερικά από τα πιο συχνά συμπτώματα που χρειάζονται προσοχή είναι:  

  •  Απώλεια βάρους 
  • Ανορεξία 
  • φούσκωμα στην κοιλιά 
  • Δυσκοιλιότητα 
  • αλλαγές στις συνήθειες του εντέρου 
  • Συχνουρία 
  • Κόπωση 
  • χρόνιος πόνος 
  • ψηλαφητή μάζα στην κοιλιά  

Τις περισσότερες φορές οφείλονται σε καλοήθεις παθήσεις, όταν όμως επιμένουν για εβδομάδες, εμφανίζονται σχεδόν καθημερινά ή επιδεινώνονται, θα πρέπει να αξιολογούνται από ειδικό γυναικολόγο.  

Η έγκαιρη αναγνώριση βοηθά στην πιο γρήγορη διάγνωση και στην καλύτερη πρόγνωση. 

Πώς γίνεται η διάγνωση του καρκίνου των ωοθηκών 

Η αξιολόγηση ξεκινά με ένα λεπτομερές γυναικολογικό και γενικό ιατρικό ιστορικό και στη συνέχεια με την κλινική εξέταση και γυναικολογικό υπερηχογράφημα.  

Στο στάδιο του υπέρηχου μπορούν να ανιχνευθούν μάζες στις ωοθήκες οι οποίες μπορούν να ταξινομηθούν ως ύποπτες αν πληρούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις.  

Ελεύθερο υγρό στην κοιλία μπορεί επίσης να ανιχνευθεί υπερηχογραφικά. Επί υποψίας καρκίνου των ωοθηκών μετρώνται και καρκινικοί δείκτες στο αίμα όπως το CA-125, χωρίς όμως να αποτελούν από μόνοι τους οριστική διάγνωση. 

Στη συνέχεια πραγματοποιείται και αξονική τομογραφία για να εκτιμηθεί η έκταση της νόσου. Η διερευνητική λαπαροσκόπηση με βιοψία μπορεί να συμβάλλει στην επιβεβαίωση της δίαγνωσης όταν υπάρχει ένδειξη.

Στάδια καρκίνου των ωοθηκών και τι σημαίνουν 

Ο καρκίνος των ωοθηκών σταδιοποιείται σε στάδια 1-4 κατά FIGO όπως όλες οι κακοήθειες. 

Η θεραπεία και η πρόγνωση εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το στάδιο της νόσου και τη διάγνωση.  

Στο στάδιο Ι η  νόσος είναι περιορισμένη στις ωοθήκες ή σάλπιγγες, ενώ σε πιο προχωρημένα στάδια η νόσος έχει εξαπλωθεί σε γειτονικές ή απομακρυσμένες περιοχές.  

Επειδή δεν υπάρχει αποτελεσματικός τρόπος πρόληψης και τα συμπτώματα συχνά δεν είναι συγκεκριμένα, πολλές περιπτώσεις διαγιγνώσκονται σε προχωρημένο στάδιο. Ωστόσο, το στάδιο της νόσου δεν είναι ο μόνος παράγοντας που επηρεάζει την πρόγνωση. 

Σημαντικό ρόλο παίζουν επίσης: 

  • ο ιστολογικός τύπος του όγκου 
  • ο βαθμός διαφοροποίησής του 
  • η παρουσία πιθανών γενετικών μεταλλάξεων 
  • αν είναι δυνατή η πλήρης αφαίρεση όλων των εστιών κατά τη διάρκεια του χειρουργείου 

Μπορεί να μειωθεί ο κίνδυνος εμφάνισης; 

Ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου των ωοθηκών μπορεί να μειωθεί σε έναν βαθμό, αλλά δεν είναι δυνατό να προληφθεί πλήρως. 

Μερικοί παράγοντες που συμβάλλουν στη μείωση εμφάνισης του καρκίνου είναι: 

  1. Η χρήση αντισυλληπτικών, η οποία δρα προστατευτικά κατά του καρκίνου των ωοθηκών. Αυτό δε σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι τα αντισυλληπτικά θα πρέπει να χορηγούνται μαζικά για την πρόληψη του καρκίνου των ωοθηκών, καθώς ούτε μηδενίζουν τον κίνδυνο και συνδέονται με αύξηση κινδύνου για καρκίνο του μαστού και θρομβοεμβολικά επεισόδια. 
  2. Σε κάποιες περιπτώσεις έντονου οικογενειακού ιστορικού ή γενετικών μεταλλάξεων μπορούν να συζητηθούν με τη γυναίκα εξατομικευμένες επιλογές πρόληψης όπως η προληπτική χειρουργική σαλπιγγοωοθηκεκτομή ή σαλπιγγεκτομή, μετά από ειδική συμβουλευτική. 
  3. Επίσης σε περιπτώσεις που υπάρχει ένδειξη λαπαροσκόπησης όπως πχ σε μία κύστη ωοθήκης σε γυναίκες που δεν επιθυμούν τεκνοποίηση μπορεί να συζητηθεί και η προφυλακτική σαλπιγγεκτομή καθώς μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου των ωοθηκών κατά περίπου 70%. 

Θεραπευτικές επιλογές στον καρκίνο των ωοθηκών 

Η κύρια θεραπεία για τον καρκίνο των ωοθηκών είναι η χειρουργική αφαίρεση η οποία έχει ως στόχο τη μακροσκοπική αφαίρεση όλων των ορατών εστιών της νόσου, η λεγόμενη κυτταρομειωτική χειρουργική. 

Η χειρουργική θεραπεία του καρκίνου των ωοθηκών είναι απαιτητική, πολύωρη και πολλές φορές απαιτεί τη συνεργασία και άλλων ειδικοτήτων όπως γενικών χειρουργών ή ουρολόγων.  

Στις περισσότερες περιπτώσεις η χειρουργική θεραπεία προηγείται των υπόλοιπων θεραπειών. Ωστόσο, όταν ο προεγχειρητικός έλεγχος δείξει εκτεταμένη νόσο, μπορεί να χορηγηθούν 3 δόσεις χημειοθεραπείας για τη μείωση της έκτασης της νόσου και έπειτα η ασθενής να χειρουργηθεί.  

 Μετά το χειρουργείο οι περισσότερες ασθενείς χρειάζονται χημειοθεραπεία, συνήθως με συνδυασμό 2 φαρμάκων (Carboplatin/Paclitaxel). Η θεραπεία αυτή στοχεύει στην αντιμετώπιση μικροσκοπικών καρκινικών εστιών που δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με χειρουργική αφαίρεση. 

Σε πιο προχωρημένα στάδια χρησιμοποιούνται και στοχευμένες θεραπείες όπως πχ. Bevacizumab ή αναστολείς PARP ή συνδυασμός αυτών. Η επιλογή της θεραπείας εξαρτάται από γενετικές μεταλλάξεις και τα μοριακά χαρακτηριστικά του όγκου.  

Σε ορισμένες περιπτώσεις και μόνο σε εξειδικευμένα κέντρα μπορεί να εξεταστεί η ενδοπεριτοναϊκή χημειοθεραπεία. Η ακτινοβολία αντίθετα δεν έχει θέση στην αντιμετώπιση του καρκίνου των ωοθηκών. 

Τι σημαίνει η διάγνωση για την καθημερινότητα και την οικογένεια 

Η διάγνωση καρκίνου επηρεάζει όχι μόνο το σώμα αλλά και την ψυχολογία, την οικογένεια και την καθημερινότητα της ασθενούς.  

Είναι πάρα πολύ σημαντικό να υπάρχει υποστηρικτικό πλαίσιο όχι μόνο για την ασθενή αλλά και για την οικογένειά της. Το πλαίσιο αποτελείται από ψυχολογική υποστήριξη, γκρουπ αυτοβοήθειας και βοήθεια σε απλά καθημερινά πράγματα.  

Η συνεχής υποστήριξη είναι πολύ σημαντική όχι μόνο κατά τη διάρκεια της θεραπείας αλλά και μετά από αυτήν. Η ιατρική παρακολούθηση από εξειδικευμένο γυναικολόγο-ογκολόγο μετά τη θεραπεία είναι επίσης πολύ σημαντική για την αξιολόγηση της μέχρι τώρα πορείας, την έγκαιρη αναγνώριση πιθανής υποτροπής και τη διαχείριση παρενεργειών ή αναγκών υποστήριξης. 

Ο ρόλος του γυναικολόγου ογκολόγου 

Μετά την υποψία ή τη διάγνωση καρκίνου των ωοθηκών δεν χρειάζεται πανικός, αλλά η δημιουργία ενός θεραπευτικού πλάνου.  

Η θεραπεία αυτής της κακοήθειας χρειάζεται εξειδικευμένη ογκολογική αξιολόγηση και συντονισμό από ομάδα επαγγελματιών. Ο γυναικολόγος ογκολόγος διαδραματίζει βασικό ρόλο στη διάγνωση, χειρουργική αντιμετώπιση, σταδιοποίηση του όγκου και συντονισμό του θεραπευτικού πλάνου.  

Μετά τη διάγνωση καρκίνου των ωοθηκών σημαντικό είναι να λαμβάνεται και δεύτερη γνώμη από εξειδικευμένο γυναικολόγο ογκολόγο. Η αντιμετώπιση των απαιτητικών αυτών περιστατικών από εξειδικευμένους γυναικολόγους έχει αποδειχθεί μέσω ερευνών ότι βελτιώνει την πρόγνωση. 

Ο Δρ. Δημήτριος Ανδρίκος είναι εξειδικευμένος γυναικολόγος-ογκολόγος με πολυετή εμπειρία στη χειρουργική και φαρμακευτική αντιμετώπιση των γυναικολογικών καρκίνων σε μεγάλα ογκολογικά κέντρα στη Γερμανία. Η Andrikos Clinic προσφέρει σύγχρονη, τεκμηριωμένη και εξατομικευμένη φροντίδα. 

Εξατομικευμένη αξιολόγηση για καρκίνο των ωοθηκών 

Η θεραπευτική απόφαση στον καρκίνο των ωοθηκών δεν βασίζεται σε έναν μόνο παράγοντα.  

Ο γιατρός οφείλει να λαμβάνει υπόψη: 

  • τον ιστολογικό τύπο και το στάδιο της νόσου 
  • τα ευρήματα των απεικονιστικών και εργαστηριακών εξετάσεων 
  • τη γενική κατάσταση της υγείας της ασθενούς και τις διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές 

Σε πιο σύνθετα ογκολογικά περιστατικά, η λήψη δεύτερης γνώμης από εξειδικευμένο γυναικολόγο – ογκολόγο μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντική καθώς μπορεί να συμβάλλει σε καλύτερο σχεδιασμό της θεραπείας και έγκαιρης πρόγνωσης. 

Συχνές Ερωτήσεις για τον Καρκίνο των Ωοθηκών

Ο καρκίνος των ωοθηκών χαρακτηρίζεται γενικά από απουσία ειδικών συμπτωμάτων. Τα συμπτώματα συνήθως είναι επίμονο φούσκωμα, αύξηση της περιμέτρου της κοιλίας, χρόνιος πόνος, γρήγορος κορεσμός, απώλεια βάρους, αλλαγές στην ούρηση ή στις εντερικές συνήθειες. Όταν επιμένουν ή επανέρχονται συχνά, χρειάζονται γυναικολογική αξιολόγηση. 

Ο CA-125 είναι καρκινικός δείκτης που μπορεί να χρησιμοποιηθεί στη διερεύνηση ή παρακολούθηση, αλλά δεν αρκεί μόνος του για τη διάγνωση. Οι τιμές πρέπει να αξιολογούνται από εξειδικευμένο γιατρό μαζί με την κλινική εικόνα και τις απεικονιστικές εξετάσεις. 

Οι περισσότερες περιπτώσεις δεν είναι κληρονομικές. Ωστόσο, οικογενειακό ιστορικό ή μεταλλάξεις στα γονίδια  BRCA1, BRCA2 αυξάνουν τον κίνδυνο και μπορεί να οδηγήσουν σε σύσταση για γενετική συμβουλευτική. 

Η κυριότερη θεραπεία είναι η χειρουργική αντιμετώπιση με στόχο τη μακροσκοπική αφαίρεση όλων των εστιών καρκίνου και στη συνέχεια η χημειοθεραπεία και οι στοχευμένες θεραπείες ανάλογα με το στάδιο και τον τύπο. Το πλάνο διαμορφώνεται εξατομικευμένα από τον θεράποντα γυναικολόγο.  

Η δεύτερη γνώμη είναι διαίτερα χρήσιμη μετά από μια νέα διάγνωση καρκίνου των ωοθηκών, ειδικά όταν το περιστατικό είναι σύνθετο ή απαιτεί ένα εκτεταμένο χειρουργείο. 

Μπορεί επίσης να ζητηθεί σε περίπτωση υποτροπής ή όταν η ασθενής θέλει να ενημερωθεί αναλυτικότερα για τις διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές.