Ψηλάφηση Μαστού: Πώς γίνεται σωστά η αυτοεξέταση και πότε χρειάζεται έλεγχος

Η αυτοεξέταση είναι πολύ σημαντική καθώς βοηθά τη γυναίκα να γνωρίσει τη φυσιολογική εικόνα και υφή των μαστών της. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί πολύ γρήγορα να εντοπίσει τυχόν αλλαγές.

Η αυτοεξέταση δεν αντικαθιστά τη μαστογραφία, την κλινική εξέταση από ειδικό και το υπερηχογράφημα.

• Με την αυτοεξέταση διαπιστώνονται μόνο όγκοι που είναι ψηλαφητοί
• Με τις απεικονιστικές μεθόδους μπορούν να εντοπιστούν όγκοι λίγων χιλιοστών πολύ πριν αντιληπτοί με την ψηλάφηση.

Η αυτοεξέταση είναι το πρώτο βήμα για τη φροντίδα του μαστού και βοηθά τις γυναίκες να γνωρίσουν καλύτερα το σώμα τους. Δεν είναι μέθοδος διάγνωσης παθήσεων του μαστού, καθώς η διάγνωση τίθεται μετά από εξέταση από ειδικό μαστολόγο.

Γιατί είναι χρήσιμο να γνωρίζετε πώς γίνεται η ψηλάφηση μαστού

Η σύγχρονη προσέγγιση δίνει έμφαση στο breast self-awareness, δηλαδή στο να γνωρίζει η γυναίκα πως φαίνονται και πως ψηλαφώνται συνήθως οι μαστοί της. Με αυτόν τον τρόπο εξοικειώνεται κάθε γυναίκα καλύτερα με το σώμα της και μπορεί να εντοπίσει έγκαιρα αλλαγές.

Η αυτοεξέταση έχει αξία ως συνήθεια αυτοπαρατήρησης και όχι ως αυτόνομη μέθοδος screening. Σκοπός του screening και της συστηματικής πρόληψης είναι να εντοπιστούν αλλοιώσεις πριν γίνουν αντιληπτές με την επισκόπηση ή και ψηλάφηση. Για αυτόν τον λόγο δεν αρκεί μόνο η αυτοεξέταση για τη φροντίδα της υγείας του μαστού.

Κάθε αλλαγή που παρατηρείται κατά τη διάρκεια της αυτοεξέτασης και επιμένει πρέπει να αναφέρεται σε επαγγελματία υγείας. Στη συνέχεια ο ειδικός μαστολόγος αξιολογεί τα ευρήματα και αν χρειάζεται σχεδιάζει τα επόμενα βήματα.

Πότε να ξεκινήσετε και κάθε πότε να κάνετε αυτοεξέταση  μαστού ;

Η αυτοεξέταση μαστού είναι καλό να ξεκινάει από νεαρή ηλικία, ιδανικά από την ηλικία των 20-25 ετών για να εξοικειωθεί η γυναίκα νωρίς με τους μαστούς της. Σε γυναίκες πριν την εμμηνόπαυση η αυτοεξέταση συνήθως προτείνεται λίγες μέρες μετά από το τέλος της περιόδου, δηλαδή την 2η εβδομάδα του κύκλου όταν οι μαστοί είναι λιγότερο ευαίσθητοι και λιγότερο πρησμένοι.

Σε γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση δεν υπάρχει κάποια ημέρα που να προτιμάται για την αυτοεξέταση. Είναι πρακτικό να επιλέγεται μία σταθερή ημέρα κάθε μήνα, την οποία οι περισσότερες γυναίκες θυμούνται εύκολα, όπως π.χ. κάθε 1η του μηνός. Με αυτόν τον τρόπο μειώνεται αισθητά η πιθανότητα να ξεχαστεί η αυτοεξέταση.

Πριν ξεκινήσετε : τι είναι φυσιολογικό να αισθάνεστε στον μαστό

Οι μαστοί κατά τη διάρκεια της αυτοεξέτασης μπορεί να μην είναι απόλυτα λείοι και να έχουν μια «οζώδη» υφή, ειδικά σε νεαρές γυναίκες. Αυτό τις περισσότερες φορές είναι φυσιολογικό, συναντάται κυρίως σε γυναίκες με πυκνούς μαστούς και οφείλεται στον μαστικό αδένα.

Οι μαστοί μπορεί επίσης να έχουν διαφορετική υφή ανάλογα με :

• τον κύκλο
• την ηλικία
• τις ορμονικές αλλαγές
• την πυκνότητα του μαστού

Δεν σημαίνει ότι οποιαδήποτε οζίδιο που ψηλαφάται ή οποιαδήποτε αλλαγή στο στήθος σημαίνει κάτι σοβαρό.

Στην πλειονότητα των περιπτώσεων πρόκειται για καλοήθεις αλλοιώσεις, όπως κύστεις ή ινοκυστικές αλλοιώσεις του μαστού, ωστόσο οποιαδήποτε αλλαγή επιμένει πρέπει να αξιολογείται από ειδικό.

Η αυτοεξέταση έχει νόημα όταν η γυναίκα συγκρίνει με το τι είναι συνηθισμένο για τη δική της εικόνα και αίσθηση. Για αυτό η αυτοεξέταση έχει νόημα να ξεκινάει από νεαρή ηλικία και να γίνεται τακτικά έτσι ώστε να υπάρχει η μεγαλύτερη δυνατή εξοικείωση της γυναίκας με τους μαστούς της.

Πώς γίνεται σωστά η ψηλάφηση ;

Η ψηλάφηση πρέπει να γίνεται συστηματικά, ώστε να μη μένουν περιοχές χωρίς έλεγχο. Είναι πολύ σημαντικό να ελέγχονται όλα τα τεταρτημόρια του μαστού με προσοχή καθώς οι αλλοιώσεις μπορεί να εμφανιστούν σε οποιοδήποτε σημείο. Η περιοχή προς τη μασχάλη είναι επίσης σημαντική, γιατί εκεί υπάρχει μαστικός ιστός καθώς και λεμφαδένες.

Η ψηλάφηση γίνεται με μικρές κυκλικές κινήσεις ξεκινώντας από την περιφέρεια του μαστού με κατεύθυνση προς τη θηλή. Η πίεση που ασκείται αλλάζει κατά τη διάρκεια της εξέτασης για να αισθανθεί η γυναίκα τόσο τον επιφανειακό όσο και το βαθύτερο ιστό, χωρίς να προκαλεί πόνο.

Η ψηλάφηση ξεκινάει με ελαφριά πίεση και στη συνέχεια πραγματοποιείται με μέτρια πίεση έτσι ώστε να εντοπιστούν αλλοιώσεις κοντά στο θωρακικό τοίχωμα.

Οδηγίες για την αυτοεξέταση μαστού βήμα προς βήμα

Η αυτοεξέταση περιλαμβάνει τον οπτικό έλεγχο (επισκόπηση) και την ψηλάφηση. Για την πρακτική διαδικασία αρκούν ένας καθρέφτης και κατά τη διάρκεια της αυτοεξέτασης σε ύπτια θέση, μπορεί να βοηθήσει ένα μαξιλάρι κάτω από τον ώμο.

Βήμα 1: Οπτικός έλεγχος μπροστά στον καθρέφτη

Η ιδανική στάση σώματος για τον οπτικό έλεγχο είναι αρχικά ίσιοι ώμοι και τα χέρια κάτω. Στη συνέχεια τα χέρια τοποθετούνται στη μέση ενώ στο τέλος της επισκόπησης τα χέρια πρέπει να σηκωθούν ψηλά.

Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας η γυναίκα παρατηρεί στον καθρέφτη τυχόν αλλαγές στο σχήμα ή στο μέγεθος του μαστού, βυθίσματα ή εξογκώματα στους μαστούς, αλλαγές στο δέρμα ή αλλαγές της θηλής.

Βήμα 2: Ψηλάφηση όρθια ή στο ντους

Η ψηλάφηση γίνεται συχνά στο ντουζ καθώς το σαπούνι βοηθά τη διαδικασία. Το ένα χέρι τοποθετείται πίσω από το κεφάλι, ενώ η ψηλάφηση γίνεται με το αντίθετο χέρι. Τα δάχτυλα πρέπει να είναι επίπεδα, ενώ η ψηλάφηση γίνεται με την εσωτερική επιφάνεια των δαχτύλων και όχι με τις άκρες των νυχιών.

Πραγματοποιούνται μικρές κυκλικές κινήσεις, ξεκινώντας από την περιφέρεια του μαστού με κατεύθυνση προς τη θηλή. Σημαντικό είναι να καλύπτεται όλος ο μαστός, μαζί με την περιοχή της μασχάλης και την περιοχή προς την κλείδα.

Βήμα 3: Ψηλάφηση ξαπλωμένη

Η ψηλάφηση ολοκληρώνεται σε ύπτια θέση με ένα μικρό μαξιλάρι κάτω από τον ώμο. Το χέρι σηκώνεται πίσω από το κεφάλι και η ψηλάφηση γίνεται με το αντίθετο χέρι. Η ψηλάφηση γίνεται πάλι με κυκλικές κινήσεις από την περιφέρεια του μαστού προς τη θηλή, με ήπια έως μέτρια σταθερή πίεση με συστηματική κάλυψη όλων των τεταρτημορίων και της μασχάλης. Στο τέλος της ψηλάφησης πιέζεται ελαφρά η θηλή για να αποκλειστεί πιθανή έκκριση.

Έλεγχος  θηλής: τι πρέπει να παρατηρείτε

Ο έλεγχος της θηλής είναι αναπόσπαστο κομμάτι της αυτοεξέτασης και χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή. Κατά τη διάρκεια της αυτοεξέτασης δεν προτείνεται δυνατή πίεση της θηλής καθώς είναι επίπονο και μπορεί να προκαλέσει ερεθισμό.

Νέο και αυτόματο έκκριμα από τη θηλή, ειδικά αν είναι αιματηρό, καθώς και νέα εισολκή ή αλλοίωση στο δέρμα της θηλής, χρειάζονται αξιολόγηση από ειδικό.

Ποια ευρήματα χρειάζονται άμεση επικοινωνία με μαστολόγο

Αλλαγές όπως :

• νέο ογκίδιο
• πόνος ή αλλαγή στο μέγεθος ή σχήμα του μαστού που επιμένει
• αλλοίωση στο δέρμα έκκριμα από τη θηλή
• εισολκή θηλής

Πρέπει να αναφέρονται σε ειδικό μαστολόγο για αξιολόγηση. Ένα νέο εύρημα του μαστού δεν σημαίνει απαραίτητα καρκίνο καθώς πολλές αλλαγές οφείλονται σε καλοήθεις αλλοιώσεις, σίγουρα όμως δεν πρέπει να αγνοηθεί. Ιδιαίτερα πόνος που συνοδεύεται από πρήξιμο, ερυθρότητα ή αυξημένη θερμοκρασία στο στήθος μπορεί να σχετίζεται με φλεγμονή του μαστού και χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.

Η αυτοεξέταση και η κλινική εξέταση δεν έχουν αποδειχθεί ότι μειώνουν από μόνες τους τη θνησιμότητα από καρκίνο του μαστού, επομένως δεν αντικαθιστούν τον οργανωμένο προληπτικό έλεγχο μαστού. Η αυτοεξέταση βοηθάει στην εξοικείωση μιας γυναίκας με τους μαστούς της αλλά σε καμία περίπτωση δεν αρκεί από μόνη της σαν μέθοδος πρόληψης.

Κλινική εξέταση μαστού, μαστογραφία και υπέρηχος: πώς συνδέονται με την αυτοεξέταση

Η μαστογραφία θεωρείται η πιο βασική εξέταση μαστού για τον εντοπισμό καρκίνου πριν γίνει ψηλαφητός ή προκαλέσει συμπτώματα. Για γυναίκες άνω των 40 ετών η μαστογραφία είναι ο καλύτερος τρόπος έγκαιρου εντοπισμού, ενώ η μαγνητική μαστού χρησιμοποιείται σε ειδικές ενδείξεις όπως π.χ. σε γυναίκες υψηλού κινδύνου με μεταλλάξεις στα γονίδια BRCA1/BRCA2.

Ο υπέρηχος μαστού χρησιμοποιείται συχνά συμπληρωτικά στη μαστογραφία σε γυναίκες με πυκνούς μαστούς, σε νέες γυναίκες και όταν κάποιο εύρημα χρειάζεται στοχευμένη αξιολόγηση.

Στην Ελλάδα, το εθνικό πρόγραμμα πρόληψης «Φώφη Γεννηματά» απευθύνεται σε γυναίκες 45-74 ετών με ενεργό ΑΜΚΑ και περιλαμβάνει ψηφιακή μαστογραφία κάθε 2 χρόνια, υπερηχογράφημα σε περίπτωση ευρήματος ή ανάγκης για περαιτέρω διερεύνηση και κλινική εξέταση σε περίπτωση ευρήματος. Προϋπόθεση είναι να μην έχει γίνει μαστογραφία τον τελευταίο χρόνο.

Η αυτοεξέταση λειτουργεί συμπληρωματικά με τις απεικονιστικές εξετάσεις. Η εξοικείωση με τους μαστούς μέσω της αυτοεξέτασης οδηγεί γρήγορα σε έλεγχο όταν εμφανιστεί κάποια αλλαγή, ενώ οι απεικονιστικές εξετάσεις εντοπίζουν αλλαγές πολύ πριν γίνουν αντιληπτές με την ψηλάφηση.

Πώς να κρατάτε σημειώσεις από την αυτοεξέταση

Η σύγκριση με προηγούμενες παρατηρήσεις βοηθά να ξεχωρίσει μία γυναίκα οποιαδήποτε νέα αλλαγή από κάτι που υπήρχε ήδη στο στήθος. Αν εντοπιστεί κάποια νέα αλλαγή η οποία επιμένει είναι χρήσιμο να σημειωθεί η ημερομηνία, η πλευρά, τι ακριβώς παρατηρήθηκε, αν υπάρχει πόνος καθώς και αν έγινε επικοινωνία με κάποιον ειδικό. Αν υπάρχει κάποια αλλαγή που είναι ορατή είναι χρήσιμο να ληφθούν φωτογραφίες.

Ελέγξτε με  ασφάλεια κάθε αλλαγή στον μαστό

Η  Andrikos Clinic βρίσκεται στο κέντρο της Θεσσαλονίκης στην οδό Τσιμισκή 73, και παρέχει σύγχρονη γυναικολογική και μαστολογική φροντίδα με έμφαση στην πρόληψη και την εξατομικευμένη αντιμετώπιση. Αν παρατηρήσατε κάτι νέο στο στήθος ή έχετε απορίες, κλείστε ραντεβού για εξατομικευμένη αξιολόγηση στη γυναικολογική κλινική μας.